Διαβάζω διάφορες αντιδράσεις
σχετικά με την παράσταση «Η Δημοκρατία Του Μπακλαβά». Δεν ξέρω αν έχετε μάθει
τα καθέκαστα. Εν τάχει, το προαναφερθέν έργο παρουσιάστηκε στο Θέατρο Ριάλτο της
Λεμεσού τις προάλλες. Αφορά στον έρωτα ενός ζευγαριού, ενός Τούρκου και μίας Ελληνίδας,
οι οποίοι παντρεύονται και αποκτούν ένα παιδί, και αποφασίζουν να δημιουργήσουν
το δικό τους κράτος, τη Δημοκρατία του Μπακλαβά στην οποία δεσπόζουν οι αρχές της
αγάπης, της αδελφοσύνης και οι γνωστές αριστερές παπάντζες. Κατά τη διάρκεια της
παράστασης ακούγεται παραποιημένος ο Ελληνικός Εθνικός Ύμνος με σατιρικούς
στίχους κάτι το οποίο προκάλεσε την οργή κάποιων θεατών οι οποίοι διέκοψαν την
παράσταση φωνάζοντας «ξευτύλες». Ο πρωταγωνιστής στο τέλος της παράστασης, μετά
την υπόκλιση, απάντησε «καλύτερα ξευτύλες παρά φασίστες».
Τώρα εγώ πρέπει να γράψω σχόλιο
για όλο αυτό. Μάλλον δεν πρέπει, αλλά αισθάνομαι την ανάγκη να γράψω, μόνο που
δεν ξέρω πώς θα συμπτύξω όλα όσα έχω να πω σε ένα ποστ το οποίο να μην υπερβεί τις
150 σελίδες.
Ας συμφωνήσουμε ότι η ελευθερία της
έκφρασης δεν έχει όρια. Προφανώς κι έχει, αλλά ας συμφωνήσουμε χάριν του
παρόντος κειμένου, ότι η καλλιτεχνική έκφραση δεν θα έπρεπε να έχει όρια. Όταν
σπούδαζα freedom of speech το
μακρινό 2005 στο UCL, είχαμε αναλύσει μία δικαστική υπόθεση για ένα
κινηματογραφικό έργο στο οποίο μία καλόγρια έκανε στοματικό έρωτα στο άγαλμα
του Ιησού του εσταυρωμένου. Το συγκεκριμένο κινηματογραφικό έργο πολεμήθηκε με
βάση το αδίκημα της βλασφημίας και αποβλήθηκε από ένα φεστιβάλ κινηματογράφου
στο οποίο συμμετείχε. Ασκήθηκε όμως έφεση στα πλαίσια της ελευθερίας της έκφρασης
και τελικά επετράπη η συμμετοχή στο συγκεκριμένο έργο με το σκεπτικό ότι ο
καλλιτέχνης οφείλει να είναι ελεύθερος να εκφράζεται, ότι έχουμε δημοκρατία
κτλ, κτλ.
Εγώ συμφωνώ πάραυτα με τα πιο
πάνω.
Αν δεν σου αρέσει να βλέπεις μια
καλόγρια να πεοθηλάζει το άγαλμα του Ιησού, μην πληρώσεις να το δεις. Κάτσε
σπίτι σου. Έχει κόσμο που γουστάρει να βλέπει την καλόγρια να γλείφει το
αγαλμάτινο πέος του Ιησού και έχει κάθε δικαίωμα να κάθεται και να το φχαριστιέται.
Μπορεί να προσβάλλει τη θρησκεία σου, too bad, αλλά
αν απαγορεύαμε οτιδήποτε μας προσβάλλει, άλλη δουλειά δεν θα κάναμε.
Ομοίως, σου προσβάλανε τον εθνικό
σου ύμνο στη Δημοκρατία του Μπακλαβά; Ας μην πήγαινες να δεις την παράσταση. Μπορούσες
να σηκωθείς να φύγεις στα μισά της παράστασης και να τους πονέσεις περισσότερο.
Ποιος φυσιολογικός άνθρωπος θα πλήρωνε άλλωστε για να παρακολουθήσει τον έρωτα ενός
Τούρκου με μια Ελληνοπούλα. Έχει κόσμο που προφανώς το βρίσκει πολύ προχώ το
θέμα, αφήστε τον ελεύθερο να τέρπεται με τέτοιου είδους ιστορίες και να
ονειρεύεται ότι όλα θα φτιάξουν μεταξύ των δύο χωρών αν δυο άνθρωποι ερωτευτούν
και αν σατιρίσουν τον εθνικό μας ύμνο. Ο εθνικός μας ύμνος φταίει που δεν τα
βρίσκουμε!
Δεν είναι της παράστασης το
πρόβλημα. Το πρόβλημα πάντα είναι του θεατή. Είναι δικό του θέμα να
διαχειριστεί την όποια προσβολή, να την μπλοκάρει από το σύστημά του, να την
αποδεχτεί και να δουλέψει με τον εαυτό του ώστε να την προσπεράσει όταν μια
τέτοια προσβολή βρίσκεται στον δρόμο του και του προκαλεί την κοσμοθεωρία του.
Δεν μπορεί να φιμώνεται η τέχνη και εν γένει η έκφραση απλά και επειδή κάποιος,
κάπου, κάποτε θα προσβληθεί.
ΤΩΡΑ!
Το ερώτημα είναι… Πόσο έτοιμη
είναι η κοινωνία να δεχτεί το αντίθετο. Δηλαδή, να γράψω εγώ ένα έργο το οποίο
θα προσβάλλει «μειονότητες» ή τέλος πάντων αμνοερίφια οργανωμένα σε κοινωνικές
ομάδες. Είναι έτοιμοι όλοι αυτοί να με δουν να σατιρίζω μαύρους, γκέι, τρανς,
γυναίκες και μουσουλμάνους; Διότι την τελευταία φορά που τόλμησε ένας στη Δανία
να ζωγραφίσει τον Μωάμεθ σε μία γελοιογραφία, προκλήθηκε λουτρό αίματος και
τρέχαμε άπαντες να βάλουμε αυτοκολλητάκι je suis Charlie. Για
τις υπόλοιπες κατηγορίες ανθρώπων δεν το συζητώ καν, τρέμουμε και να τους πιάσουμε
στο στόμα μας μην τυχόν και «προσβληθούν».
Τις προάλλες, φερ’ ειπείν, έμαθα
ότι απαγορεύεται ένας λευκός ηθοποιός να υποδυθεί ένα μαύρο χαρακτήρα, γιατί το
λεγόμενο «black face» στο Χόλιγουντ θεωρείται ένδειξη
ρατσισμού. Αν δηλαδή εγώ θελήσω να υποδυθώ τον Νέλσον Μαντέλα, δεν δικαιούμαι
να τον παίξω βάφοντας τη μούρη μου γιατί αυτό εκλαμβάνεται ως προσβολή από τους
μαύρους. Άσχετα αν εγώ θα προσεγγίσω τον ρόλο με τον δέοντα σεβασμό και
σοβαρότητα. Βάφτηκες μαύρος ενώ είσαι λευκός; Είναι σαν να μας κοροϊδεύεις. Και
προφανώς ούτε συζήτηση να τον υποδυθώ ως λευκός, αφού ξεκάθαρα ο Μαντέλα ήταν
μαύρος. Το ανάποδο, δηλαδή, η Κλεοπάτρα να παίζεται από μαύρη ηθοποιό ή ο
Ηρακλής της Ντίσνεϊ να παίζεται από μαύρο άντρα, είναι ΟΚ. Έγιναν εγκλήματα
πριν 100 χρόνια κατά των μαύρων και πρέπει να το πληρώσουμε όλοι παραποιώντας
το σύμπαν.
Σκεφτείτε να τους έπιαναν και στο
στόμα τους τι θα γινόταν!
Ο συγγραφέας του «μπακλαβά», που προφανώς
είναι και μεγάλος μάγκας, γιατί δεν παραποίησε εξίσου και τον τουρκικό εθνικό
ύμνο; Δεν φαντάζομαι να τρόμαξε ότι μπορεί να του στήσουν καρτέρι, ε; Επιπλέον,
είμαι σίγουρος θα μεταφράσει το έργο του στην τουρκική γλώσσα και θα το παίξει
και στην Τουρκία κάποια στιγμή. Θα δείξει απόλυτη ανοχή και κατανόηση το
καθεστώς Ερντογάν. Θα απαντήσει και στους γκρίζους λύκους «καλύτερα ξευτύλας
παρά φασίστας!»
Μην κοροϊδεύομαστε και μεταξύ μας.
Είναι πολλά τα ψυχολογικά σας, αλλά δεν σας αδικώ γιατί βλέπω και κατανοώ το
πώς μεγαλώσατε οι πλείστοι. Δύο μέτρα, δύο σταθμά στην ελευθερία της έκφρασης,
και ειδικά σ’ αυτήν των καλλιτεχνών οι οποίοι είναι και ειδική κατηγορία
ψυχοπαθών, μία μεγάλη μερίδα τουλάχιστον, και φάνηκε με τις προχθεσινές εκλογές
στην Ελλάδα. Δημοκράτες μόνο όσο κερδίζει το κόμμα τους. Αν χάσει, «τι ψηφίσατε
ρε μαλάκες» και «ντρέπομαι που είμαι Έλληνας». Κι εμείς ντρεπόμαστε που είστε
Έλληνες. Αλλά τι να κάνουμε, σας ανεχόμαστε. Αυτό προστάζει η Δημοκρατία.
«Καλύτερα ξευτυλισμένοι παρά
φασίστες!» Φασίστες επειδή υπερασπίστηκαν τον εθνικό ύμνο της χώρας τους ο
οποίος μιλά για τους αγώνες και τις θυσίες του λαού μας για ελευθερία. Οξύμωρο;
Και τώρα θα μου πεις, τι είναι ο εθνικός ύμνος; Ένα τραγουδάκι. Και τι είναι η
σημαία για να τη σεβόμαστε; Ένα κομμάτι χρωματιστό πανί. Θα σου απαντήσω. Το
καθετί αποκτά την αξία που του δίνεις. Τι είναι τα χρήματα; Χαρτιά είναι. Και
τι είναι το διαμάντι; Μια πέτρα! Τι σου είναι και ο άνθρωπος; Ένα μάτσο κόκκαλα
καλυμμένο από δέρμα. Αν θέλετε να κρίνουμε τα πάντα υποκειμενικά, τότε θα
πρέπει να αποδεχτείτε ότι πιθανόν και για μας, ένας εθνικός ύμνος και μία
σημαία να αξίζουν πολύ περισσότερο από δέκα ατάλαντους αργόσχολους που νομίζουν
πράττουν τέχνη. Η μαγκιά είναι να μάθεις να ψυχανεμίζεσαι τα όρια του άλλου και
να τα σέβεσαι. Και να μην γίνεσαι αρχίδι.
Μα, σοβαρά τώρα, «η δημοκρατία του
Μπακλαβά;» Αν ήταν παραμυθάκι του Τριβιζά, θα είχε περισσότερο κύρος!